هه‌رزه‌كاریی «قۆناغی دووه‌می‌ له‌ دایك بوون»
دلاوه‌ر شێخ محمد هه‌ركی
تكایه‌ مامۆستایان له‌ قوتابخانه‌كان ره‌چاوی قوتابی هه‌رزه‌كار بكه‌ن خوێندن و (قوتابخانه‌)كه‌ به‌ مه‌ڵبه‌ندی فێربوون و په‌روه‌رده‌ ناوزه‌ند ده‌كرێ و هه‌ڵبه‌ته‌ به‌ ماڵی دووه‌می‌ قوتابیش ناونراوه‌, به‌سه‌ر چه‌ند پۆل و قوناغێكدا دابه‌شكراوه‌ و قوتابی تا خوێندن ته‌واو ده‌كا پۆل به‌ پۆل و ساڵ به‌ ساڵ ئه‌و قۆناغانه‌ ده‌بڕێ, ئه‌وه‌ی‌ لێره‌دا ئێمه‌ باسی لێوه‌ ده‌كه‌ین باسی قۆناغی پۆڵی (6 تا 9) ده‌كه‌ین, كه‌ قوتابی به‌ شێوه‌یه‌كی گشتی له‌م قۆناغه‌دا ده‌كه‌وێته‌ نێو قۆناغێكی زۆر جیاواز له‌ قۆناغی پێشتر و دواتر ئه‌ویش قۆناغی ( هه‌رزه‌كاری)یه‌, له‌ ناوه‌نده‌كانی‌ خۆێندن به‌ هۆی نه‌بوونی‌ پسۆڕی تایبه‌ت و مه‌نهه‌ج و بابه‌ت و وانه‌ی له‌م جۆره‌ مامۆستایان زانیارییان زۆر كه‌مه‌ له‌سه‌ر ئه‌م قۆناغه‌ و زۆرجاریش خودی مامۆستا به‌ هۆی شاره‌زانه‌بوون به‌ سیفات و ئاكار و هه‌ڵسوكه‌وتی‌ (هه‌رزه‌كار) له‌ قوتابخانه‌كان توشی كێشه‌ و گرفت ده‌بێ, له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‌ له‌ قوتابی هه‌رزه‌كار تێناگا و نازانێ له‌م قۆناغه‌دا قوتابی له‌ ژێر چ پاڵه‌په‌ستۆیه‌كی ده‌روونی‌ و گۆڕانكاری فسیۆلۆژی و گه‌شه‌كردنی‌ جه‌سته‌یی و زیادبوونی‌ هۆڕمۆنه‌كاندایه‌. ئه‌و قۆناغه‌ كه‌ ده‌كه‌وێته‌ نێوان قۆناغی مناڵی و پێگه‌یشتندا ئه‌وا زانایانی‌ پسپۆڕ و شاره‌زا به‌م بواره‌ ئه‌م قۆناغه‌ به‌ قۆناغی دووه‌می‌ له‌ دایك بوون ناو ده‌نێن, چونكه‌ گۆڕانكاری زۆر له‌ ڕووی جه‌سته‌یی و عه‌قلی و كۆمه‌لآیه‌تی‌ و (خۆناسین)و(خودناسین) هه‌ر له‌م قۆناغه‌دا پێ ده‌گه‌ن و دروست ده‌بن. لێره‌وه‌ ده‌مه‌وێ به‌ مامۆستایانی‌ زێده‌ ئازیز رابگه‌یه‌نم كه‌ دروست نییه‌ قوتابی له‌ نێو پۆلدا زۆر جوڵه‌ بكا یان ته‌نیا خۆی پێ راست بێ له‌ كاتی گفتوگۆ و قسه‌كردن و وانه‌گوتنه‌وه‌, به‌ڵام بزانه‌ ئه‌مانه‌ هه‌ندێك له‌ خاسیه‌ت و ئاكار و هه‌ڵسوكه‌وتی‌ كه‌سی هه‌رزه‌كاره‌, ده‌كرێ له‌ كاتی‌ وانه‌گوتنه‌وه‌ی‌ یه‌كێك له‌ مامۆستاكان ئه‌و قوتابییه‌ هه‌مان كات گه‌شه‌و هۆڕمۆنی زیاد ببێ به‌مه‌ش جوڵه‌یه‌ك به‌ بێ ویستی‌ خۆی‌ له‌ قوتابی ببینرێ یاخود سه‌ركه‌شی و ته‌نیا گوێ راگرتن له‌ خۆی و خۆپێ راست بوون كه‌ خاسیه‌تی هه‌رزه‌كاره‌ له‌و وانه‌یه‌دا رووبدا, ئه‌وسا ده‌بێ مامۆستا زۆر به‌ ئاگایانه‌ مامه‌ڵه‌ بكات له‌گه‌ڵ قوتابی هه‌رزه‌كار, هه‌ندێ جار مامۆستا كه‌ ده‌چێته‌ پۆلێك كه‌ قوتابی هه‌رزه‌كاری تیایه‌ بێ گوێدانه‌ بارودۆخ قسه‌ ئاراسته‌ی‌ قوتابییان ده‌كا به‌ هه‌ره‌مه‌كی گوایه‌ جۆره‌ (بۆن)ێك دێ نازانێ كه‌ له‌م قۆناغه‌دا جه‌سته‌ زیاد له‌ قۆناغه‌كانی تر ده‌رهاوێشته‌ی‌ (پێست)ی هه‌یه‌ و (له‌ به‌ری پێ بگره‌ تاكو سه‌ر), ده‌بینین زۆرجار لووتیان گه‌وره‌ ده‌بێ یاخود ده‌نگیان (گڕ)ده‌بێ, ئه‌مه‌ قسه‌ی زۆرێك له‌ مامۆستایانه‌ بۆ ئه‌م قۆناغه‌ (دانیشه‌ كوڕه‌ هه‌ی ده‌نگ گه‌وره‌...!) ئه‌م قۆناغه‌ زۆر تینووی (ئازادی و گوێگرتنه‌) زۆر به‌داخه‌وه‌ له‌م قۆناغه‌دا نه‌ك هه‌ر قوتابی به‌ڵكو له‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ قوتابخانه‌ش هه‌رزه‌كار ده‌كه‌وێـته‌ به‌ر هێرشی (قسه‌ پێگوتن و ده‌مكوتكردن), به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ پێویسته‌ له‌م قۆناغه‌دا هه‌رزه‌كار ئازادی پێ بدرێ و گوێی بۆ رابگرین و زۆر به‌ دروستی‌ و بێ شاردنه‌وه‌ (وه‌ڵامی‌ پرسیاره‌كانیان) بده‌ینه‌وه, رۆژانه‌ به‌ هۆی ئه‌و گۆڕانكارییه‌ نوێیانه‌ كه‌ ئه‌و له‌ پێشتر نه‌بینیوه‌ و شاره‌زایی له‌سه‌ر نییه‌ بۆی دێنه‌ پێش و هه‌رزه‌كار له‌به‌رامبه‌ر ئه‌و جۆره‌ ڕوودا و گۆڕانكارییانه‌ بێ وه‌ڵامه‌ و وێله‌ به‌دوای وه‌ڵامییان, كه‌چی وشه‌ی‌ (عه‌یبه‌) وه‌كو بڤه‌ پێشی ده‌گرێ و ناهێلێ بگاته‌ وه‌ڵامی دروست بۆ ئه‌و پرسیارانه‌ی ئه‌و, بۆیه‌ زۆر پێویسته‌ له‌ سیسته‌می خوێندن ئه‌م بابه‌ته‌ دابنرێ و به‌بێ (عه‌یبه‌) و بڤه‌ باسبكرێ, یاخود رێ به‌ كه‌سانی شاره‌ زا بدرێ (كۆڕ و سمینار و وتار) بدرێن له‌ ناوه‌نده‌كانی‌ خوێندن به‌تایبه‌تی‌ بۆ پۆڵه‌كانی‌ (6 تا 9) كه‌ ته‌مه‌نی‌ قوتابی له‌ نێوان 14 ساڵییه‌وه‌ تا 20 ساڵی ده‌بێ . له‌ هه‌مان كاتیشدا دایك و باوك یان برا و خوشكی‌ گه‌وره‌ زۆر كاریگه‌ری هۆشیاری پێدان و وه‌ڵامیان لایه‌ بۆ پرسیار و ئه‌و گۆڕانكارییانه‌ی‌ كه‌ ئه‌و تێدا تێ په‌ڕده‌بێ. ئه‌گه‌ر دایك و باوك و كه‌سانی‌ نزیك و مامۆستا نه‌بن به‌ ڕێ پیشانده‌ر بۆ هه‌رزه‌كار ئه‌وا هه‌رزه‌كار په‌نا بۆ كه‌سێكی تر ده‌بات و به‌ناچاری هه‌موو نهێنییه‌كان و گۆڕانكاری و پرسیاره‌كانی‌ ئاراسته‌ ده‌كا, ئه‌ویش (هاوڕێ)یه‌, ئه‌وجا لێره‌دا زۆرجار ده‌بینین هه‌رزه‌كار له‌ هه‌ڵبژاردنی‌ هاوڕێ سه‌ركه‌وتوونابێ یاخود بڵێین هاوڕێی باش و به‌ سوود و شاره‌زا نا دۆزێته‌وه‌, بۆیه‌ هه‌موو ئه‌و شتانه‌ به‌ هه‌ڵه‌ بۆ (كۆپی - پێست)ده‌بن و له‌ ئه‌نجام هه‌رزه‌كارێكی‌ سه‌ره‌ڕۆ و توندڕه‌و ناته‌ندروست دروست ده‌بێ و له‌ دایك بوونی‌ دووه‌مدا به‌ خراپ و ناته‌ندروست پێ ده‌ێنێته‌ جیهان و قۆناغی (پێگه‌یستن)و كامل بوون و له‌سه‌ر ئه‌و ڕێچكه‌ ناته‌ندروسته‌ به‌ به‌رده‌وامی هه‌نگاو ده‌نێت. ئه‌وه‌شمان بیر نه‌چێ كه‌ هه‌موو هه‌رزه‌كارێك خۆی‌ له‌ خۆی‌دا (یاخی‌)یه‌. «رێز و خۆشه‌ویستی»: كاریگه‌ری زۆری هه‌یه‌ بۆ ئه‌و قۆناغه‌ یاخود ڕازی بوون له‌ خود, ئه‌گه‌ر هه‌رزه‌كار خۆشه‌ویست نه‌بێ لای ده‌ورووبه‌ر ئه‌وا به‌یانی‌ ئه‌ویش گه‌وره‌ ده‌بێ و ده‌ورووبه‌ری خۆی خۆش ناوێ, ئه‌گه‌ر ڕێزی‌ هه‌رزه‌كار نه‌گیرێ ئه‌وا دیسان به‌یانی‌ ئه‌و هه‌رزه‌كاره‌ گه‌وره‌ ده‌بێ شتێك لای دروست نابێ كه‌ پێی بگوترێ (چه‌مكی رێزگرتن), ئه‌گه‌ر به‌ شێوه‌یه‌كی دروستی‌ وه‌ڵامی پرسیاره‌كانی‌ نه‌درێته‌وه‌ ئه‌وا نه‌ك به‌یانی‌ به‌ڵكو (هه‌ر ئه‌مڕۆ) تووشی هه‌زاران هه‌ڵدێر ده‌بێ و به‌دوای‌ سه‌رابدا ده‌ڕوات و كۆتاییه‌كی باشی نابێ. «هه‌لچوونی بێ هۆكاری‌ به‌رجه‌سته‌ یاخود دیار «هه‌رزه‌كار زۆرجار هه‌ڵده‌چێ له‌ راستیدا هۆكار هه‌یه‌, به‌ڵام ئێمه‌ به‌ چاوی خۆمان نابینین له‌ كاتێكدا ئه‌و زۆر خۆی پێ راسته‌ و به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك نكۆڵی له‌وه‌ناكات كه‌ مافی خۆیه‌تی له‌سه‌ر فلانه‌ شت هه‌ڵچووه‌, بۆیه‌ نابێ ئێمه‌ پێداگری بكه‌ین له‌وه‌ی‌ ناحه‌قی و بۆ وا هه‌ڵده‌چی و چی بووه‌، بۆ وا ده‌كه‌ی ؟ بۆیه‌ له‌م بابه‌ته‌دا زیاتر باسی قوتابیمان كرد, چونكه‌ رێژه‌ی‌ زیاتر له‌ 80% ئه‌و قوتابییانه‌ی له‌ قوتابخانه‌ هه‌ڵاتوون (به‌جێیان هێشتووه‌) له‌ ته‌مه‌ن و قۆناغی هه‌رزه‌كاریدا بوونه, بۆیه‌ له‌ كۆتاییدا داوا له‌ وه‌زاره‌تی‌ په‌روه‌رده‌ و لایه‌نی په‌یوه‌ندیدار و مامۆستایانی‌ خۆشه‌ویست ده‌كه‌ین, ڕه‌چاوی قۆناغی هه‌رزه‌كاری بكه‌ن و له‌ قوتابی هه‌رزه‌كار تێ بگه‌ن و هه‌وڵبده‌ن له‌م بواره‌دا زانیاریی په‌یدا بكه‌ن و شاره‌زابن له‌م قۆناغه‌ تاوه‌كو زاڵ بین به‌سه‌ر كێشه‌و گرفته‌كان و نه‌وه‌یه‌كی ته‌ندروست په‌روه‌رده‌بكه‌ین و چیتر قوتابی له‌م قۆناغه‌دا به‌ كه‌سێكی‌ (نامۆ) سه‌یر نه‌كرێت, به‌ڵكو رێزی‌ بگرین و خۆشمانبوێ و پرسیاره‌كانی‌ وه‌ڵام بده‌ینه‌وه‌ و به‌ دروستی‌ مامه‌ڵه‌ی‌ له‌گه‌ڵ بكه‌ن. له‌ هه‌مووشیان گرینگتر گه‌ڕانی‌ هه‌رزه‌كار به‌ دوای‌ منی‌ باڵا (انا العلیا) (super Igo ) كه‌ هه‌ندێكیان ئه‌مه‌ له‌ مامۆستاكه‌ی‌ ده‌دۆزێته‌وه‌ یان ئه‌كته‌رێكی‌ سینه‌مایی‌ یان ده‌شێ ئه‌گه‌ر كوڕ بێت له‌ (كچ ) بیدۆزێته‌وه‌ و ئه‌گه‌ر كچیش بێت له‌ (كوڕ) ده‌یدۆزێته‌وه‌ تا ئه‌و كاته‌ی‌ به‌ تام و چێژی‌ ته‌واوی‌ منی‌ باڵا ده‌گات كه‌ ئه‌مه‌ش كارێكی‌ دژواره‌و پێویستی‌ به‌ هاوكاری‌ هه‌مه‌لایه‌نه‌ هه‌یه‌ .
ژماره‌ی بینین:
1175
به‌روار:
03/06/2014
بیروڕاکان
هیچ داتایه‌ک به‌رده‌ست نیه‌ .
کۆمێنتی خۆت بنێره‌      

نوسینه‌کانی تری نوسه‌ر
1 بۆ 3 له‌ کۆی 3